Zapisky srědnoevropskogo medžuslovjanina

Blog Čeha s italianskymi korenjami, pisany na medžuslovjanskom jezyku. O mojem žitju, spostrěženjah i mysljah, muzikě, jezykah, putovanju i mnogom drugom.

MOJ PŔVY VPIS: KTO JA JESM, ČTO TU BŲDE I KAKE IMAJŲ CĚLJE?

Zdråvejte, drågi slovjańskojęzyčni prijatelji! 😀 Uže dȯlgo jesm råzmyšljal o stvorjeńju bloga, no vśegda jesm imal sȯmněńja glåvno o tom, za kogo i na kakom języku pisati. Anglijsky – to by ne bylo od sŕdca, a vśaky drugy język by ograničal krųg čitateljev. Uže četyri lěta imajų blog na jednoj poljskoj platformě za nevidęćih ljudij, tamo pišų na poljskom, no to sųt teksty posvęćene glåvno koristnikam toj platformy, čto v někakom smyslu takože izznačaje specifičnost́ tutyh tekstov. Tutčas prihođų s mysljų pisańja bloga na međuslovjańskom. Råzvinų to niže, no najpŕvo prošu pozvolite, da byh sę malo prědstavil: Nazyvajų sę Roberto, imajų 25 lět i jesm Čeh s italiańskymi korenjami. Pohođų iz Pragy, no tutčas studujų polonistikų v poljskom Poznanju kako magisteŕsky studij, prěđe jesm zakončil bakalaŕsky studij v Pragě na Karlovom Universitetu, studijny směr srědnoevropske studije s specializacijejų poljsky język. V tečeńju bakalaŕskogo studija jesm byl pol lěta v ramah programa Erasmus (student́skoj izměny) na Varšavskom Universitetu, a jedno akademično lěto jesm studoval takože lužičskosŕbske języky v němėčskom grådu Lipsk (Leipzig) na stipendiju, ktoro jest možno dostati prěmo od lužičskosŕbskogo naroda, jestli studujete v někakoj srědno- ili vȯztočnoevropskoj krajině i zajmaje vas tematika Lužičskyh Sŕbov. V svobodnom vrěmenu igrajų na fortepianu i akordeonu, pěvajų, slušajų råznų muzikų od narodnoj črěz folk ili jazz po starějši i novějši pop. Neveĺmi sę mi navidi najnovějša muzika, ktorų slušajųt mnogi ljudi v mojej generaciji, i takože ne slušajų čęsto klasičnų muzikų, hot́ ja dobro věm, kaku cěnnost́ ona imaje iz muzičnogo poględa. Dalje mę od dětiństva zajmajųt ćuđe języky, glåvno slovjańske, i važnym srědstvom v naukě językov jest mi radio iz cělogo světa, to jest moje daĺše veliko zainteresovańje. Něktore języky kako poljsky, rusińsky, slovačsky ili lužičske jesm sę naučil glåvno slušańjem radia, a o drugyh slovjańskyh językah věm dosti mnogo takože blagodaręći slušańju radia. To znači, že na vsih vȯztočnoslovjańskyh językah i takože na boseńskom, čŕnogoŕskom, hrvat́skom i sŕbskom sę dogovorjų improvizovano črěz međuslovjańsky i črěz svoje znańje o tutyh językah, a s daĺšimi Slovjanami mogų komunikovati malo proměnjenym međuslovjańskym. Ti „daĺši Slovjani“ sųt za menę glåvno Sloveńci, Makedońci i Bulgari. Kromě togo rad pųtujų, poznavajų nove města i novyh ljudij, očevidno v zaviśnosti od časa i možnostij. V někakom smyslu mę interesuje takože psihologija, neveĺmi byh jų hotěl sam studovati, no vśegda jest mi dobro na sŕdcu, kȯgda slyšų psihologa, ktory objasnjaje, kako råbotaje ljud́ska duša, zatože to vśe jest tako logično i najčęstěje to imaje veliky smysl. A v neposlědnom rędu mę od davna zajmajųt takože kultury i tradicije råznyh narodov. S tym jest svęzana narodna muzika, o ktoroj jesm pisal niže, v ramah zainteresovańja językami råzlične dialekty i male języky, no takože napr. kuhnje iz råzličnyh strån světa. Rad sę doznavajų takože o malyh narodah ili narodnostnyh męńšinah. Hotěl byh tu pisati glåvno o svojem žit́ju i spostrěžeńjah. To mi ide najlěpje. Ne jesm i nikȯgda ne jesm byl dobry kako pisatelj, itak nikako tvorčestvo tu ne očekujte. 😂 Poněkȯgda sę s vami bųdų děliti takože muzikojų, ktorų slušajų. Pisańjem bloga byh hotěl 1. råzširiti množstvo materialov, dostųpnyh v internetu na međuslovjańskom, 2. råzširiti potencial međuslovjańskogo języka i 3. uviděti, kake kontakty iz tutogo bloga mogųt vȯzniknųti. Veĺmi mę interesuje, jestli tute teksty bųdųt pomogti, da byhmo sę bliže poznali s něktorymi iz vas, drågi tutčaśni ili bųdųći čitatelji. 😀 Aha i ješče, začto jesm izbral Telegram? Něktory iz vas vědųt, že jesm od narođeńja slěpy, nevidęći. Telegram mi izględaje kako prosta, a jednočaśno dostųpna platforma za slěpogo člověka, ktory hoće stvoriti blog. Inspiracijejų jest mi byl prijatelj, ktory jest sdělal něčto podobno uže prěd dȯlžejšim vrěmenom. Jestli čitaješ, hvala Tobě, Sašo! 😀

Daĺša prědnost́ jest široka dostųpnost́ za čitateljev, itak vy možete čitati na smartfonah i takože na komputerah (Telegram jest takože na webu, a jestvujųt aplikacije kako Unigram za Windows 10/11). Navyše jest tu lėgko vstavjati zvųkove/glåsove materialy. Zato prědpokladajų, že tu dosti čęsto bųdete viděti zvųkove poslańja, na ktoryh bųdų govoriti. Na pisańje ne imajų vśegda čas, zapisati kråtky zvųk jest bystrěje i udobněje. Rad bųdų čitati vaše komentaŕe. Pišite na vsih slovjańskyh językah, na anglijskom, němėčskom ili italiańskom. Tute języky råzumějų i vyše mėnje na njih mogų odgovoriti. S mnogymi drugymi językami mi može pomogti online prěvoditelj Deep L, no raděje bųdų odgovarjati sam, bez pomoći prěvoditelja. 😀 Želajų vam takym sposobom prijętno čitańje/slušańje i lěpų novų sedmicų. Do slędujųćih vpisov!

ZAČTO MEĐUSLOVJAŃSKY (MS), ZAČTO PIŠŲ TAKO, A NE INAKO?

Međuslovjańsky jest umětny slovjańsky język, stvorjeny tako, da by jego råzuměli slovjańskojęzyčni ljudi bez potrěby prědhodnogo učeńja. To v někakom smyslu råzrěšaje, kto može tutoj blog čitati – slovjańskojęzyčni ljudi, a kultury slovjańskyh narodov mę zajmajųt od vśegda najvyše. Vpisy tu hoćų pisati oboma alfabetami, v latinici i kirilici, bo one oba imajųt svoje značeńje v slovjańskom světu i nijedin iz njih ne jest někako lěpši. Ja věm o međuslovjańskom vyše mėnje od lěta 2012 i uže několiko lět aktivno učęstvujų v råzvivańju projekta. Råzpisyvati o MS sę tu dalje ne hoćų, zatože jestli ješče ne věte mnogo, napišite v <Google> slovo medžuslovjansky ili Interslavic, tako najdete mnogo informacij o języku. Možete sę spytati, začto jesm izbral imenno MS i začto v tutoj formě. Itak, materialov na MS jest dodneś relativno malo. Potencial języka može byti ogromny, jestli sę hoće. Zato byh hotěl sprobovati něčto od sebę dodati i tako povyšiti šansų, že MS sę bųde dalje råzvivati i obogaćati. Takože imajų usiĺje pisati na tako universaĺnom MS, kako jest to možno, itak mysljų, že bųde dobro poděliti sę svojim MS s drugymi. Tako, kako menę sųt inspirovali teksty na MS k naukě języka, možno tutoj blog bųde pomogti, da by sę naučil MS někto drugy? Jestli da, veĺmi sę bųdų radovati. Jestli čitajete tutoj tekst v latinici, možno ne råzumějete smysl takoj kolikosti diakritičnyh znakov: <A Ć Đ Ę Ų> i druge. Možno myslite, že byh trěboval pisati na standardnom međuslovjańskom, jedino s dodanymi <Č Ě Š Ž>. Jaśno, mogl byh, take sųt prěporųčeńja, no među koristnikami MS mnogi pišųt vyše råzširjenym alfabetom, itak ja idų za jednym iz jestvujųćih trendov. Tutčas k novym, ne znajųćim MS: Jestli ne věte, kako sę čitaje něktory iz znakov, čitajte jego bez diakritiky i takože bųde dobro (izključeńja sųt Ć Đ, to jest Č DŽ). Ili, i to jest glåvna pričina mojego råzrěšeńja o alfabetu, sprobujte pomysliti, kako zvųči dano slovo/dana rěč v vašem języku. Tako smožete najdti sposob čitańja vśakogo iz znakov i postųpno sråzumějete, kaky cělj one imajųt. V mojih zvųkovyh zapisah pozdněje bųdete slyšati, že imajų usiĺje izgovarjati jaśno zvųky, ktore sųt na městu tutyh speciaĺnyh znakov. To dělaje MS ješče vyše universaĺnym i kȯgda sę naučite taky MS, bųde vam lėgčeje govoriti s ljud́ami iz råzličnyh slovjańskyh krajin. Bųdete uže znati, že napr. <Ě> bųde za Ukrajińca <I> (<rěka – rika>), <Ę> bųde za vȯztočnogo Slovjanina <JA> (<męso – mjaso>), <Ȯ> bųde za vęćšinų zapadnyh Slovjanov <E> (<sȯn – sen>) itd. Itak, možno to izględaje komplikovano, no dělajų to za vas, ktori sę takože s pomoćjų mojih tekstov naučite MS, da byste směsta imali „pȯlny paket“. V kirilici to naměŕno dělajų mėnje. Latinične bukvy iz råzširjenogo alfabeta imajųt kirilične ekvivalenty v staroslovjańskyh bukvah (napr. <Ę – Ѧ>) ili v bukvah iz živyh językov (<Đ – Ђ>, no na råzlikų od latiničnyh bukv, tu si ne možete „odmysliti“ diakritikų i čitati kako prostų bukvų. Zato kȯgda něčto ne znajete, ne vśegda vam to bųde råzumlivo daže iz konteksta (sråvnite: lat. <Ja to viđų čęsto.> i kir. <Ја то виђѫ чѧсто.> Ili: <Я то виђѫ чѧсто.>). Moglo by sę pisati takože novo stvorjenymi bukvami: <Ја то видҗұ чԙсто.> Jednako o tutyh bukvah ne najdete nikde informacijų, s čim sųt svęzane v slovjańskyh językah, dokolě latinične bukvy iz råzširjenogo alfabeta sųt v vęćšině vzęte iz živyh slovjańskyh językov, ili sųt stvorjene po logikě jednogo iz živyh slov. językov. Podobno to råbotaje s kiriličnymi bukvami v MS alfabetu: Jest možno lėgko najdti, že Ы funguje v rosijskom i běloruśskom kako tvŕdy zvųk blizky I, Є jest v ukrajińskom kako JE ili smękčajųće E, a kirilično Ј jest råvno s vȯztočnoslovjańskym i bulgaŕskym Й.

Jedino, čto v kirilici označajų nad standard, sųt mękke sųglåsky: ДЬ ЛЬ НЬ РЬ СЬ ТЬ ЗЬ (lat. D́ Ĺ Ń Ŕ Ś T́ Ź). Hoćų tako nemnogo pribliziti čitańje vȯztočnym Slovjanam, ktori tų mękkost́ znajųt, i jednočaśno jų vsim drugym pokazati. Jest takože pravda, že MS pisany råzširjenym alfabetom sȯhrånjaje protivnost́ tvŕdyh i mękkyh sųglåsȯk, čto standardny MS ne dělaje, no do kirilice sę to s pomoćjų mękkogo znaka Ь može prěnesti i ja to dělajų. Tu spomnų, že kȯgda sę zajmajete za MS, dobro jest imati takože někakų měrų empatije i pamętati, komu tutoj język služi. Obyčnym ljud́am, ili tym, ktori sę zajmajųt językami? Ja tu probujų pisati tako, da byh zadovolil jednyh i drugyh, no da byh takože dal prostor tym, ktory by hotěli glųbje odkryvati MS. Zato jeste možno primětili, že napr. uže tutčas pišų slova kako věděti (ja věm), hot́ universaĺněje jest znati (ja znajų/znam). To jest priměr slova, kde k sråzuměńju pomagaje kontekst (prinajmėnje ja tako mysljų), a kontekst jest v MS čęsto važny. To ne znači, že tu bųdete viděti jedino materialy na MS. Ne vsi vědųt o něktoryh malyh slovjańskyh językah ili dialektah, ktorymi ja govorjų, napr. lužičske języky, rusińsky, vȯztočnoslovačsky ili těšińsky slęźsky. Věrojętno vam tu bųdų někȯgda napisati něčto takože na tutyh mėńših i mėnje znajemyh językah, prosto da byh viděl reakcije i da byh vam pokazal, že take języky sųt. Kromě togo, kȯgda sědite v problematikě MS, v glåvě sę vam skladaje taky sistem kako maly domȯk iz kostȯk Lego. V mojej glåvě jest po tutom principu vȯznikla bogatějša forma MS, ktorų råboće, sam za sebę, nazyvajų srědnoslovjańsky. Čisty MS jest posvęćeny ljud́am i komunikaciji, zato trěbuje byti universaĺno råzumlivy tako mnogo, kako jest možno. Iz drugoj stråny bogatějši međuslovjańsky, teoretično upotrěblivy v literaturě ili pěsnjah, jest na tutčas glåvno za prijateljev językov. K drugym ljud́am on ne progovori, zatože on v sobě imaje bogat́stvo vsih slovjańskyh językov, a vśaky slovjańskojęzyčny člověk znaje jedino tų čęst́, ktorų v sobě imaje jegovy język. Nezaviśno od togo byh hotěl opublikovati takože něčto na tutom bogatějšem MS, itak někake vpisy, pisane vyše od sŕdca, s mojimi mysljami o odnošeńjah među ljud́ami i podobno, bųdų pisati na tutom bogatějšem MS sȯ slovami, izražeńjami i gramatikojų iz živyh slovjańskyh językov, kde najvažna ne jest råzumivost́, a bogatost́ języka/języčnogo sistema. Može sę takože stati, že napišų něčto na MS s elementami tutoj bogatějšej formy. V takom slučaju/pripadu dam na počętȯk ili konėc teksta objasnjeńja, čto označajųt něktore slova ili gramatične formy, upotrěbjene v tekstu. To by bylo vśe, čto jesm hotěl k tutomu napisati. Čekajų vaše komentaŕe i prědložeńja. Do slědujųćih vpisov!

O čitańju, mojih vakacijah, sebęobservaciji i drugom

Pišite, čto myslite o tutoj formě glåsovyh poslanij i kako dobro råzumějete moj međuslovjańsky. To mi takože pokaže pŕvy raz, kaky smysl bųde imati tutoj kanal.

RUŚSKOJĘZYČNO RADIO LENTA NA SRĚDNYH VȮLNAH

Zdråvejte, prijatelji! Pozdråvjajų vas uže iz Poljsky iz Poznanja i najpŕvo velika hvala za poddŕžkų. Uspěšno imajų za sobojų vśe ekzameny vključno s tym velikym iz literatury, ktory jesm imal dopŕva včera. Tutčas, prěd počętkom novogo semestra, idų ješče na kråtko pųtovańje do Krakova k prijateljam. Spominal jesm vam uže, že od dětiństva veĺmi rad i čęsto slušajų radio iz råzličnyh strån světa. Zato jest nedavno obråtila moje vnimańje nova radiostancija na srědnyh vȯlnah, govoręća na ruśskom języku. Pozdněje jesm sę od dobrogo prijatelja doznal vyše i hotěl byh sę tym s vami poděliti. Jestli ničto drugo, jest to zajmlivost́ v evropejskom eteru srědnyh vȯln, ktory pomalo umiraje i utihaje. Radio prědavaje od 20:00 do 0:00 moskȯvskogo časa na frekvenciji 1557 kilohercev, identifikuje sę kako Radio Lenta ili Radio Pravda. Prědavač (transmiter) jest uměstnjeny v Litvě blizko gråda Kaunas, no sama stancija prědavaje iz Holandije, na holand́skoj koncesiji i po holand́skyh pravnyh prědpisah. Možete jih slušati takože v internetu, tamo sųt dostųpni cěly dėnj. Program jest zapisyvany prěđe, ne jest prědavany iz studia naživo. Zajmlivo jest takože to, že moderatori/vedųći sę ne prědstavjajųt. Program radia jest veĺmi dinamičny i sȯdŕžaje jedino govorjeno slovo, a ne muzikų. Uže v tečeńju 15 minut tamo uslyšite mnogo informacij i zajmlivostij iz råzličnyh sfer žit́ja, od aktuaĺnyh novostij po sȯvěty napr. o varjeńju ili råbotě okolo doma. Jest vidimo, že radio prosađaje drugy poględ neželi napr. rosijska vlada, itak celj radia jest jasny: prědavati na teren Rossije, Bělorusi i drugyh krajin informacije, ktore sę råzličajųt od oficiaĺnyh dŕžavnyh/statnyh. Od prijateljev iz Rossije znajų, že radio sę slyši dosti dobro daže napr. daleko v Novosibirsku. Kako radiovų zajmlivost́ ješče dodam, že na tutyh vysših frekvencijah čęsto prědavajųt grečski, holand́ski ili drugi pirati, i nažalost́ jestvuje taky tihy dogovor, že jestli slyšiš ruśsky język, možeš tamo prědavati i zaglušati. Jedino něktori iz piratov uže znajųt, že tuto radio ne jest iz Rossije, no dalje, kȯgda bųdete slušati, možete iz časa na čas uslyšati grěčskų narodnų muzikų ili něčto podobno. Zajmlivo obogaćeńje, ne li? 😀 Nezaviśno, kaky poględ imajete vy, prěporųčajų vam poslušati prinajmėnje kako zajmlivost́ v evropejskom radiovom eteru. Ja mogų jedino skazati, že po izraeĺskom radiu Kan Reka jest to druga/vtora ruśskojęzyčna stancija, ktora jest mę vyše zainteresovala. I to ne iz pričiny informacij, a blagodaręći tomu, kako jest podgotovjany program. Niže vam dam link na strånicų radia i takože na ruśskojęzyčny članȯk s vyše informacijami o samom radiu. Strånica radia: https://www.lentaonline.com/ Članȯk: https://swling.ru/2022/08/11/radio-lenta-novaja-radiostancija-na-srednih-volnah/?fbclid=IwAR3rf6JxOeAGQfSALXUiOXNFt4XFLSOb91z4qmFrBMeA_NA4d2gRn58FKKg Želajų vam lěpe dnje, blagodarjų za pročitańje i do slědujųćih vpisov.

PŔVY VPIS V NOVOM LĚTU: ČTO DALJE?

Zdråvejte v novom lětu 2023, drågi čitatelji! Želajų vsim uspěšno, ščęstlivo i lěpo novo lěto, mnogo zdråvja, uspěhov, zajmlivyh ljudij v vaših žit́jah, mnogo tepla v vaših sŕdcah i takože domah, bo energije sųt v mnogyh krajinah dråge. 😀 I vam, ktori ješče ne govorite na MS, želajų mnogo zajmlivyh izkušenostij v međuslovjańskoj komunikaciji i uspěha pri naukě MS, jestli sę očevidno sami hoćete učiti. Dȯlgo ne jesm tu pisal, zatože sųt iznova prišli obvęzky, i čėstno ne mogų tutčas tȯčno skazati, kako velika aktivnost́ tu bųde dalje. Jednako hotěl byh sę vam javjati prinajmėnje nemnogo čęstěje. Věrjų takože, že ne ględęći na råzlične izměny v našem velikom světu, vsi iz vas sųt imali dobro i inspirujųće prědhodno lěto 2022. Ja jesm uspěšno prěšėl do drugogo/vtorogo lěta magisterskogo studija na poljskoj filologiji v Poznanju. Takože jesm prožil několiko zajmlivyh pųtovanij, v tom jedno do šved́skogo Stockholma, ktoro jest bylo zaplanovano veĺmi brzo i spontanno, a take sųt najlěpše! 😁 Takože jest mi prošlo lěto prineslo několiko odkrytij v tom smyslu, čto sę mi navidi vyše, čto mėnje i kakym směrom byh hotěl idti pri iskańju råboty. O tom jesm vam nemnogo vyše skazal v jednom iz prědhodnyh glåsovyh vpisov. Čto sę tyče muziky, doma v Pragě jesm igral čęstěje neželi v Poznanju, bo v Pragě imajų muzičnų grupų, kde igrajų na akordeonu. I tutčas, 31. decembra, jesmo iznova igrali v jednom sŕbskom restoranu. V Poznanju živų v student́skom domu i prosto ne hoćų drugym měšati, a navyše vobće ne věm, kde i kako bųdų råbotati po skončeńju universiteta. Tamo, kde bųdų najdti råbotų, byh rad našėl takože stalo město, na ktorom byh mogl regularno igrati i pěvati. V Poznanju to veliky smysl ne imaje, no muzične kontakty navęzujų dalje, itak jesm uspěl několikokratno vystupiti na folkovyh koncertah jednogo poznanjskogo kabareta. Zove sę „Klub Szyderców Bis” i jestli råzumějete poljsky, prěporučajų vam jihne pěsnje na YouTube ili streamingovyh platformah. Na poljskom sę tutoj žanr nazyvaje pěvana poezija, v drugyh krajah jest něčto podobno znajemo kako folk ili avtoŕska pěsnja. Ne věm, čto bųde dalje iz našego kontakta, no sųt to veĺmi prijętni ljudi i naša znajemost́ jest mi veĺmi cěnna. Do tutogo lěta zatym vkračajų s několiko pytańjami. Najvažnějše zvųči, kde bųdų najdti město v žit́ju, kȯgda v lětu ili jesenji skončų universitet. Kde bųdų najdti råbotų, kaka råbota to bųde? Bųde li to radio, tzn. moj sȯn iz dětiństva, ili napr. někaka råbota v Čehiji s poljskym językom ili v Poljske s češskym? Ili možno ješče něčto drugo? Tym vyše jest to simbolično, že tȯčno dneś imajų 26. dėnj rođeńja i s tutym vpisom sę počinaje takože daĺše lěto mojego žit́ja. Na konėc vam ješče spomnų o jednoj iz međunarodnyh běd slěpyh ljudij kako ja. Od dneś ne mogų uže imati bezplatnų kartų na avtobusy i tramvaje v Poznanju, bo imajų 26 lět, a oficiaĺno jesm nevidęći jedino v svojej dŕžavě, v Čehiji. Uže jesm poslal dokumenty, da byh mogl imati podobno potvrđeńje v Poljskě, no cěla běda leži v tom, že to ješče ne jest uregulovano među krajinami, daže jestli by to bylo napr. toliko v ramah Evropskoj Unije. Narodil jesi sę kako invalida, dobro, no bųdeš invalida jedino v svojej krajině. I potom ideš do někakoj drugoj krajiny kako turista i trěbuješ platiti pȯlnų cěnų za prěvoz (vlaky, avtobusy itd.), hot́ prinajmėnje v slučaju slěpogo člověka vsi vidęt, že jesi toj invalida. Dobro, že Unija uže råbotaje na někakoj evropskoj kartě invalidy, ona ne jest ješče vvedena, no slyšal jesm, že plany sųt na nastųpno lěto. Toliko jesm vam dneś hotěl napisati. Želajų vam vśe najlučše i do slědujųćih vpisov!

Pěsnja kabareta, spomnenogo v dnešnom vpisu.

Pěsnja kabareta, spomnenogo v dnešnom vpisu. Nazyvaje sę „I zimy nemaje“ ili „I zima ne jest“ i pěvaje sę v njej, že v naših časah sųt zimy čęsto teple, itak istinna zima uže napravdų ne jest. https://youtu.be/Lim4049wPjs